Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
Vantar lýsingu
 Mitt safn

Landfræðileg staðsetning


EfnisatriðiTorfhús
Ártal2019
Spurningaskrá127 Viðhorf til torfhúsa

StaðurÁrbæjarsafn, Laufásbær
ByggðaheitiÁrbær, Höfðahverfi
Sveitarfélag 1950Grýtubakkahreppur, Reykjavík
Núv. sveitarfélagGrýtubakkahreppur, Reykjavík
SýslaGullbringusýsla, S-Þingeyjarsýsla
LandÍsland
Kyn / Fæðingarár
heimildarm.
Kvenkyns / 1983

Nánari upplýsingar

Númer2019-2-170
AðalskráÞjóðhættir
UndirskráSpurningaskrár - Svör
Sent/Móttekið13.6.2019/6.8.2019
TækniTölvuskrift

Kafli 1 af 6 - Eigin reynsla

Þekkir þú torfhús af eigin raun? Ef svo er, með hvaða hætti? Hefur þú t.d. búið í torfbæ? Hvar voru/eru þessar byggingar staðsettar? Nefndu bæjarheiti.

Árið 2014 gekk ég í Þjóðháttafélagið Handraðann og fór að taka þátt í svokölluðum starfsdögum í Laufási. Ég saumaði mér dagtreyju, prjónaði hyrnu og "flutti" inn í bæinn ef svo má segja, einn sunnudag í kringum heyannir og annan sunnudag á aðventunni. Ég hef að mestu haldið mig inni í eldhúsi að steikja eplaskífur og hella upp á ketilkaffi, eða inni í betri stofunni að knippla. Það má því segja að ég þekki torfhús að eigin raun, eftir að hafa "búið" í bænum dagspart úr ári. Laufás í Eyjafirði er sá torfbær sem ég þekki best, og ég er farin að geta hlaupið í gegnum bæjargöngin án þess að detta í pilsunum.


Um það bil hve oft hefur þú komið í torfhús? Hve langt er síðan þú komst seinast í þannig hús?

Hversu oft hef ég komið í torfhús? Ég hef ekki tölu á því, því löngu áður en ég fór að venja komur mínar í Laufás þá heimsótti ég Árbæjarsafn reglulega, frá því ég var krakki. Síðast sat ég inni í betri stofunni í Laufási fyrir rétt rúmum mánuði.



Kafli 2 af 6 - Gildi torfhúsa

Fyrir hvað standa torfhús í þínum huga? Hver er fyrsta hugsun þín þegar þú hugleiðir þetta? Er hún jákvæð eða neikvæð? Vinsamleg færðu rök fyrir afstöðu þinni.

Fyrir hvað standa torfhús... skjól og hlýju? Heimili? Mér hefur alltaf liðið ákaflega vel innan torfveggja, og upplifunin að koma inn í torfhús alltaf verið jákvæð. En kannski er það vegna þess að ég hef aldrei þurft að búa í torfbæ. Kannski var alltaf kalt og rakt inni í bæjunum. En fólk hefur væntanlega gert það besta úr því sem það hafði og notað þau byggingarefni sem það komst í. Þannig að kannski standa torfhús fyrir sjálfbærni? Ættu þau ekki að vera umhverfisvottuð?


Hvað finnst þér merkilegast og hvað ómerkilegast við torfhús?

Merkilegast þykir mér hvað þau hafa staðist tímans tönn þrátt fyrir að vera úr byggingarefni sem hefur ekki sérlega góða endingu. Auðvitað keyrir maður framhjá ansi mörgum bæjarrústum og hugsar með sér "þarna hefur staðið torfbær, einu sinni", en svo eru þau mörg sem að hafa lifað af, af því að þeim hefur verið haldið við. Það er pínu merkilegt. Hvað mér þykir ómerkilegast... það er erfiðara að svara því. Mér þykir ekkert ómerkilegt við torfbæina. Það er auðvitað ekki hægt að bera saman hýbýli nágranna okkar á Norðurlöndunum og svo torfbæina okkar því við bjuggum við allt aðrar og erfiðari aðstæður, bæði hvað varðar byggingarefni og tíðarfar.


Í hverju felst sögulegt gildi torfhúsa einkum? En menntunar- og fræðslugildi? Segðu frá.
Hafa torfhúsin eitthvað gildi fyrir þjóðerni og sjálfsmynd Íslendinga að þínu mati? Ef svo er, hvers vegna? Ef svarið er neikvætt, hvers vegna ekki?
Geta torfhús haft gildi á vettvangi stjórnmálanna á einn eða annan hátt? Hvernig lýsir það sér, ef svo er?
Í hverju felst ferðamálatengt gildi torfhúsa? Nefnið dæmi.

Kafli 3 af 6 - Varðveisla og nýting

Hvað finnst þér um hvernig torfhús eru nýtt í þágu ferðamanna í dag?
Gætu torfhús nýst með öðrum hætti eða betur en þau gera í dag? Hvað er hægt að gera til að bæta úr þessu og hvað ekki? Hvað stendur helst í vegi fyrir breytingum?
Hvort ætti að varðveita fleiri eða færri torfhús en gert er? Ef fleiri, hvers vegna og þá hvernig hús (bæjarhús t.d.)? Ef nei, hvers vegna ekki?
Ef áhugi væri fyrir að fjölga vernduðum torfhúsum og nýta þau, hver ætti að bera kostnað af viðgerð og verndun þeirra að þínu mati (sveitarfélög, ríkið t.d.)?

Kafli 4 af 6 - Aldursmunur og eftirgerðir

Er mikill munur á torfhúsum eftir því hvenær þau voru byggð, svo sem á 19. öld, á fyrri hluta 20. aldar eða um miðbik aldarinnar? Hvernig lýsir sá munur sér helst, ef svo er?
Finnst þér eftirgerðir torfhúsa vera frábrugðnar gömlu torfhúsunum? Hver er munurinn að þínu mati?
Þekkir þú einhverja sem kunna handtök við torf- og grjóthleðslu? Ef svarið er jákvætt, hve margir voru þeir á að giska fyrir 25 árum? En í dag? Hver heldur þú að staðan gæti verið eftir 25 ár?

Kafli 5 af 6 - Síðasta skeið torfhúsanna

Nokkuð er til af byggingum sem kalla má síðasta stig torfhúsa, þar sem blandað er saman hefðbundunum og nýrri byggingarefnum (torfi, bárujárni og steinsteypu t.d.). Hvaða gildi finnst þér að þessi hús hafi? Ætti að varðveita þau og ef svo er, hvers vegna?

Kafli 6 af 6 - Upplýsingar um torfhús

Vinsamlega nefndu öll þau torfhús sem þér er kunnugt um og hvar þau eru staðsett á landinu (bæjarheiti, sveitarfélag). Hvaða nöfn bera þau (sérheiti)? Hvers konar hleðslur eru í þeim og viðbótarefni, ef eru? Ath. Hér er ekki verið að fiska eftir torfhúsum í húsasafni Þjóðminjasafns Íslands, eins og t.d. Keldum, Laufási og Burstarfelli.

Þetta aðfang er í Þjóðminjasafni Íslands. Safnið varðveitir um 7 milljónir mynda, um 130 þúsund muni og rúmlega 26 þúsund færslur um þjóðhætti. Í húsasafni eru um 60 hús.

 

Áætlað er að um 80-90 % þessara aðfanga sé komin í stafrænan búning, mismunandi eftir tegundum. Einnig er skráningin mismunandi ítarleg og myndir bara við hluta gagnanna.


Birting gagna í Sarpi er á ábyrgð viðkomandi safns.

Verðskrá myndapantana