Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
Vantar lýsingu
 Mitt safn

Landfræðileg staðsetning


EfnisatriðiTorfhús
Spurningaskrá127 Viðhorf til torfhúsa

StaðurLaufásbær, Saurbæjarkirkja í Eyjafirði
ByggðaheitiHöfðahverfi
Sveitarfélag 1950Grýtubakkahreppur, Saurbæjarhreppur Eyjaf.
Núv. sveitarfélagEyjafjarðarsveit , Grýtubakkahreppur
SýslaEyjafjarðarsýsla, S-Þingeyjarsýsla
LandÍsland
Kyn / Fæðingarár
heimildarm.
Kvenkyns / 0

Nánari upplýsingar

Númer2019-2-171
AðalskráÞjóðhættir
UndirskráSpurningaskrár - Svör
Sent/Móttekið13.6.2019/6.8.2019
TækniTölvuskrift

Kafli 1 af 6 - Eigin reynsla

Þekkir þú torfhús af eigin raun? Ef svo er, með hvaða hætti? Hefur þú t.d. búið í torfbæ? Hvar voru/eru þessar byggingar staðsettar? Nefndu bæjarheiti.

Man ekki til þess að hafa komið í torfbæ sem búið var í, þó svo hafi verið í til í sveitinni þegar ég var að alast upp. Ég man eftir útihúsum úr torfi og það voru lítil fjárhús heima hjá mér sem notuð voru sem geymsla. Man eftir að hafa komið í mjólkurhús sem var torfhús og mjög gamalt í grunninn. Kem oft í Saurbæjarkirkju í Eyjafirði sem er ein af torfkirkjunum.


Um það bil hve oft hefur þú komið í torfhús? Hve langt er síðan þú komst seinast í þannig hús?

Ég hef komið í flesta torfbæina sem eru opnir almenningi, nema Burstarfell held ég og torfkirkjurnar líka. Það er um mánuður síðan er kom síðast í Laufás.



Kafli 2 af 6 - Gildi torfhúsa

Fyrir hvað standa torfhús í þínum huga? Hver er fyrsta hugsun þín þegar þú hugleiðir þetta? Er hún jákvæð eða neikvæð? Vinsamleg færðu rök fyrir afstöðu þinni.

Torfhús er byggingarlag sem varð til í gegnum árhundruð og mótast af skorti á timbri. Þau þurfti að taka niður og endurbyggja með nokkurra áratuga millibili og þá nýttu menn eins mikið og hægt var af timbrinu. Þolgæði og viljinn til að lifa af er það sem mér dettur í hug.


Hvað finnst þér merkilegast og hvað ómerkilegast við torfhús?

Það er ekkert ómerkilegt við torfhús en margt merkilegt. Merkilegast að skoða hvernig torfbæirnir þróuðust frá víkingaaldarskálanum á 10. öld í burstabæinn á 19. öldinni.


Í hverju felst sögulegt gildi torfhúsa einkum? En menntunar- og fræðslugildi? Segðu frá.

Mjög mikilvægt að við gleymum þessum þætti í byggingarsögunni ekki.


Hafa torfhúsin eitthvað gildi fyrir þjóðerni og sjálfsmynd Íslendinga að þínu mati? Ef svo er, hvers vegna? Ef svarið er neikvætt, hvers vegna ekki?

Já að sjálfsögðu. Þessar byggingar með sínum þykku veggjum héldu í okkur lífinu gegnum aldirnar.


Geta torfhús haft gildi á vettvangi stjórnmálanna á einn eða annan hátt? Hvernig lýsir það sér, ef svo er?
Í hverju felst ferðamálatengt gildi torfhúsa? Nefnið dæmi.

Ferðafólki, bæði Íslendingum og erlendum gestum þykir áhugavert að kynnast torfhúsunum. Byggingarlaginu. Hvað bjuggu margir í þessum stóru bæjum. Hvernig fólk hélt á sér hita og svo framvegis.



Kafli 3 af 6 - Varðveisla og nýting

Hvað finnst þér um hvernig torfhús eru nýtt í þágu ferðamanna í dag?
Gætu torfhús nýst með öðrum hætti eða betur en þau gera í dag? Hvað er hægt að gera til að bæta úr þessu og hvað ekki? Hvað stendur helst í vegi fyrir breytingum?
Hvort ætti að varðveita fleiri eða færri torfhús en gert er? Ef fleiri, hvers vegna og þá hvernig hús (bæjarhús t.d.)? Ef nei, hvers vegna ekki?

Stóru torfbæirnir hérna fyrir norðan eru alls ekki dæmigerðir fyrir þau hýbýli sem almenningur bjó við. Við eigum engin kot því miður.


Ef áhugi væri fyrir að fjölga vernduðum torfhúsum og nýta þau, hver ætti að bera kostnað af viðgerð og verndun þeirra að þínu mati (sveitarfélög, ríkið t.d.)?

Ég held að styrkir frá ríki og bæ yrði alltaf að koma til .



Kafli 4 af 6 - Aldursmunur og eftirgerðir

Er mikill munur á torfhúsum eftir því hvenær þau voru byggð, svo sem á 19. öld, á fyrri hluta 20. aldar eða um miðbik aldarinnar? Hvernig lýsir sá munur sér helst, ef svo er?

Þegar kemur fram á 20. öldina verða torfbæirnir meira og meira timburhús.


Finnst þér eftirgerðir torfhúsa vera frábrugðnar gömlu torfhúsunum? Hver er munurinn að þínu mati?
Þekkir þú einhverja sem kunna handtök við torf- og grjóthleðslu? Ef svarið er jákvætt, hve margir voru þeir á að giska fyrir 25 árum? En í dag? Hver heldur þú að staðan gæti verið eftir 25 ár?

Kannast við fólk sem vinnur við viðhald á torfbæjum en þetta er ekki stór stétt. Mjög mikilvægt er að þessi þekking hverfi ekki og ég held að menn séu alveg meðvitaðir um það.



Kafli 5 af 6 - Síðasta skeið torfhúsanna

Nokkuð er til af byggingum sem kalla má síðasta stig torfhúsa, þar sem blandað er saman hefðbundunum og nýrri byggingarefnum (torfi, bárujárni og steinsteypu t.d.). Hvaða gildi finnst þér að þessi hús hafi? Ætti að varðveita þau og ef svo er, hvers vegna?

Slíkar byggingar eru ekkert síður merkilegar byggingarsögulega og þess vegna nauðsynlegt að þau séu til eins og torfbæirnir.



Kafli 6 af 6 - Upplýsingar um torfhús

Vinsamlega nefndu öll þau torfhús sem þér er kunnugt um og hvar þau eru staðsett á landinu (bæjarheiti, sveitarfélag). Hvaða nöfn bera þau (sérheiti)? Hvers konar hleðslur eru í þeim og viðbótarefni, ef eru? Ath. Hér er ekki verið að fiska eftir torfhúsum í húsasafni Þjóðminjasafns Íslands, eins og t.d. Keldum, Laufási og Burstarfelli.

Þetta aðfang er í Þjóðminjasafni Íslands. Safnið varðveitir um 7 milljónir mynda, um 130 þúsund muni og rúmlega 26 þúsund færslur um þjóðhætti. Í húsasafni eru um 60 hús.

 

Áætlað er að um 80-90 % þessara aðfanga sé komin í stafrænan búning, mismunandi eftir tegundum. Einnig er skráningin mismunandi ítarleg og myndir bara við hluta gagnanna.


Birting gagna í Sarpi er á ábyrgð viðkomandi safns.

Verðskrá myndapantana