Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
EfnisatriðiÁheit, Átrúnaður, Heitgjöf, Kirkja, Kirkjugarður, Kirkjugripur, Trúariðkun, Þjóðtrú
Ártal1938-2009
Spurningaskrá111 Áheit og trú tengd kirkjum

SýslaN-Múlasýsla
LandÍsland
Kyn / Fæðingarár
heimildarm.
Kvenkyns / 1930

Nánari upplýsingar

Númer17193/2009-2
AðalskráÞjóðhættir
UndirskráSpurningaskrár - Svör
Sent/Móttekið14.9.2009/30.10.2009
TækniSkrift

Um áheit
Hefur þú heitið á eitthvað þér til hjálpar eða þekkir þú fólk sem hefur gert það? Hversu algengt er þetta? Hefurðu heitið á eitthvað einu sinni, tvisvar eða oftar, eða þekkirðu fleiri dæmi?
Ég hef aldrei gert neitt áheit. Oft segir maður við börn „Ég skal nú heita á þig ef þetta tekst o.s.frv.“ og þá stendur maður við það. Mest hefur maður heyrt um áheit á Strandakirkju og ég held að það sé ekki gott að standa ekki við áheit.
Ég held að áheit á Strandakirkju sé aðallega í formi peninga.
Ég held að menn heiti ekki á kirkju í sambandi við vinninga. En mun segja kannske sem svo „Fái ég Lottóvinning heiti ég á þig að bjóða þér o.s.frv. eða laga til fyrir sér“
Ég held að fólk heiti á Strandakirkju eða aðra trúarlega hluti í einrúmi og þá úr neyð og hljóti að standa við heitið.

Undir hvaða kringumstæðum og hvernig fer eða fór áheitið fram (t.d þegar mikið lá við)?  

Er þér kunnugt um hvort áheit séu hugsanlega kynbundin eða aldurstengd? Geturðu lýst þessu?

Á hvað var heitið? Var heitið á kirkjur, hjálparstofnanir eða -starfsemi, helga menn, ákveðnar persónur (t.d. einstæðinga eða manneskjur sem eiga við andstreymi að stríða), dýr, hluti eða annað? Tilgreindu nákvæmlega hvaða kirkjur, persónur eða stofnanir, ef hægt er.

Kannast þú við að áheit geti bæði verið í gamni og alvöru? Er eða var t.d. heitið á börn að gera þeim eitthvað til glaðnings ef þetta eða hitt gengi eftir? Nefndu dæmi.

Hvað telur þú að hafi ráðið því að sumar kirkjur, stofnanir eða persónur þykja eða þóttu góðar til áheita?  

Hver var tilgangurinn með áheitinu eða áheitunum?

Hverju var eða er heitið?

Báru áheitin árangur? Kanntu sögur af því hvernig áheit urðu fólki til góðs?

Hvenær og hvernig fer/fór „greiðsla“ fram?

Finnst þér vera takmörk fyrir því í hvaða skyni má nota áheit af þessu tagi? Má t.d. nota þau til þess að fá atvinnu eða vinning í lottói? Útskýrðu hver takmörkin eru, ef hægt er, og af hverju.

Er álitið betra að heita á sumt fremur en annað og hvers vegna? Á það almennt við um áheit eða er það mismunandi eftir aðstæðum? Hvað ræður valinu? Fór þetta hugsanlega eftir stærð mála?

Hvað heldur þú að gerist ef áheit er ekki innt af hendi?

Var eða er talið athugavert að heita á eitthvað ef ekki hefur verið greitt fyrir síðasta áheit og af hverju?

Þekkir þú sögur um áheit á kirkjur (Strandarkirkju eða aðrar kirkjur)? Getur þú rifjað upp slíkar frásagnir?

Hvaða áhrif hefur það á útkomuna ef sagt er frá áheitinu? Er það gert fyrirfram eða eftir á? Hve algengt er fólk greini frá slíku?

Annað sem tengist áheitum og þú vilt benda á.


Um kirkjur
Hvað réði því aðallega hvar kirkjunni var valinn staður? Rifjaðu upp frásagnir í þessu sambandi, ef til eru, og gjarnan einnig um smíði guðshússins sem yfirskilvitlegar þykja.
Á Austurlandi finnst mér venjan að kirkjan er á prestsetrunum. Annað þar um þekki ég ekki.

Var eða er kirkjan látin standa opin eða ólæst um lengri eða skemmri tíma? Í hvaða tilgangi er/var það gert?
Lengi held ég kirkjur hafi verið opnar en í seinni tíð þekkist það ekki. Tel að þær hafi verið opnar sem athvarf fyrir bágstadda svo sem sjóhrakta menn.

Er kirkjuhúsið eða hluti þess talið búa yfir verndarmætti? Fyrir hverju þá og hvernig?
Þekki ekki.

Hver er/var afstaða fólks gagnvart því að leggja niður kirkju eða að eiga þátt í að taka hana ofan? Hafa viðhorf gagnvart þessu hugsanlega breyst í tímans rás?
Hér er örugglega töluvert tilfinningamál að leggja niður kirkjur. Og þá aðallega fyrir eldra fólki.

Hefur viðhorf fólks gagnvart kirkjunni sem helgu húsi breyst á einhvern hátt svo þú vitir til? Á hvaða hátt og hvernig kemur það fram?
Ég tel að fólk gangi um guðshús með meiri virðingu en öðru. T.d. finnst mér léttara hjal í baksölum nýrri kirkna (hjá söngfólkinu) en eftir að komið er fram í sjálfa kirkjuna.

Hvernig var afstaða manna til kirkjunnar tengd grafreitnum umhverfis hana og legstöðum ættingja og vina?  
Ég þekki það aðeins fyrir mig. Ég geng um grafreiti með öðru hugarfari en ella. Líð ekki að gengið sé yfir leiði.

Er eitthvað sem ekki þykir sæma að athafast í kirkju eða annað sem talið er æskilegt að gera? Tengist þetta hugsanlega ákveðnu svæði í guðshúsinu? Má t.d. klappa eða hlæja í messu? Segðu frá öðrum hugmyndum um hegðun fólks í kirkju.
Hér eru í nýrri kirkjum haldnir tónleikar og kóramót og þá er klappað og hlegið en annars er viss virðuleiki yfir fasi fólks.

Hvers konar hlutverki gegnir kirkjan sem samkomuhús fyrir ýmsa veraldlega viðburði? Hvaða óskráðar reglur eru í gildi utan messutíma, má t.d. klappa á tónleikum?
Áður svarað í 7. grein.

Hvaða máli skiptir sjálf kirkjubyggingin við trúariðkanir fólks? Er jafngilt að stunda trú sína og helgihald utan byggingarinnar og að fara í kirkju, t.d. að skíra heima? Hvenær er þá helst farið í guðshús?
Ég tel kirkjubygginguna ekki skipta máli með trúariðkun. Hér eru börn skírð heima jöfnum höndum. Mest held ég kirkjusókn vera á stórhátíðum. Venjulega sunnudaga held ég að umfram kórfólkið sé ekki margmenni.

Kannast þú við trú á einstaka gripi í kirkjum? Hefurðu heyrt um sérstaka trú á altarissakramenti eða kaleika, mátt skírnarvatnsins (lækningamátt, vörn gegn illum öflum o.fl.)? Geturðu lýst þessu?
Þekki það ekki.

Við hvaða tækifæri og af hvaða tilefni eru kirkjunni gefnar gjafir? Hvers konar gjafir er helst um að ræða? Hvaða væntingar hafa gefendur til kirkjunnar?
Í minni kirkju hefur hún fengið þarfar gjafir svo sem ljós (þá hafa gefendur gefið það í minningu foreldra sinna, þá tengda staðnum). Ég held engar væntingar þar um.

Messur, giftingar og aðrar helgiathafnir undir beru lofti hafa tíðkast um nokkurt skeið. Fara slíkar athafnir hugsanlega fram á ákveðnum stöðum og ef svo er hvaða? Hvað er þetta gamall siður? Greindu frá því sem þú veist um þetta.
Giftingar undir beru lofti tíðkast mikið hér. Ég þekki t.d. í mínu tilfelli. Hér fórst í Lagarfljóti, 1936, ungur efnilegur maður að nafni Baldur. Til minningar um hann var ræktaður trjálundur. Sonur minn ber hans nafn. Í Baldurslundi lét hann gifta sig. Ég tel að þetta sé ekki gamall siður.

Þekkir þú lindir, brunna eða læki sem sérstök trú er tengd við? Yfir hvaða eiginleikum eiga þeir að búa? Tengist trúin ákveðnum árstíma?
Þekki ekki.

Þekkir þú sögur af stöðum sem hafa verið vígðir af helgum mönnum? Eða af stöðum sem tengjast dýrlingum eða öðrum helgum mönnum á einhvern annan hátt? Geturðu sagt frá þessu?        
Þekki ekki utan Guðmundar góða.

Segðu frá öðrum stöðum sem sérstök helgi eða átrúnaður er á.
Þekki aðeins álagabletti tengda huldufólkssögum. Þekki enga tengda kristni.

30. okt. 2009
Þórunn Sigurðardóttir
Skipalæk

Þetta aðfang er í Þjóðminjasafni Íslands. Safnið varðveitir um 7 milljónir mynda, um 130 þúsund muni og rúmlega 26 þúsund færslur um þjóðhætti. Í húsasafni eru um 60 hús.

 

Áætlað er að um 80-90 % þessara aðfanga sé komin í stafrænan búning, mismunandi eftir tegundum. Einnig er skráningin mismunandi ítarleg og myndir bara við hluta gagnanna.


Birting gagna í Sarpi er á ábyrgð viðkomandi safns.

Verðskrá myndapantana