Leita



Vinsamlega sýnið biðlund
EfnisatriðiTorfhús
Ártal1970-2020
Spurningaskrá127 Viðhorf til torfhúsa

Núv. sveitarfélagReykjavík
SýslaGullbringusýsla
LandÍsland
Kyn / Fæðingarár
heimildarm.
Kvenkyns / 0

Nánari upplýsingar

Númer2019-2-252
AðalskráÞjóðhættir
UndirskráSpurningaskrár - Svör
Sent/Móttekið13.6.2019/5.5.2020
TækniTölvuskrift

Kafli 1 af 6 - Eigin reynsla

Þekkir þú torfhús af eigin raun? Ef svo er, með hvaða hætti? Hefur þú t.d. búið í torfbæ? Hvar voru/eru þessar byggingar staðsettar? Nefndu bæjarheiti.

Ömmusystir mín bjó í bæ með moldargólfi að hluta til í Árbæjarhverfi áður en það var byggt. Húsið var á svipuðum stað og Árbæjarlaug er núna. Man ekki hvort þetta hún var torf að einhverjum hluta, man bara eftir gólfinu. ca 1970.


Um það bil hve oft hefur þú komið í torfhús? Hve langt er síðan þú komst seinast í þannig hús?

Tæpt ár. Í Árbæjarsafn.



Kafli 2 af 6 - Gildi torfhúsa

Fyrir hvað standa torfhús í þínum huga? Hver er fyrsta hugsun þín þegar þú hugleiðir þetta? Er hún jákvæð eða neikvæð? Vinsamleg færðu rök fyrir afstöðu þinni.

Fyrir mér standa þau fyrir þrautsegju og fátækt. Að nota torf sem byggingarefni hefur kallað á hugvitssemi og þrautsegju í landi þar sem önnur og "hefðbundin" byggingarefni voru ekki til. Fátækt að því leiti að eftir að hægt var að fá önnur byggingarefni voru samt sem áður byggð torfhús eða þeim haldið við þar sem þeir sem í þeim bjuggu höfðu ekki ráð á að nota nútímalegri byggingarefni.


Hvað finnst þér merkilegast og hvað ómerkilegast við torfhús?

Hvernig hönnun húsanna miðaðist við að varðveita hita jafnvel á kostnað lýsingar. Notagildi var einungis bundið við hvíld, svefn og húsaskjól en ekki sem eiginleg hýbýli með þeim skilningi sem við leggjum í hann í dag að frátöldum húslestri. Hef ekki neitt sem mér finnst ómerkilegt.


Í hverju felst sögulegt gildi torfhúsa einkum? En menntunar- og fræðslugildi? Segðu frá.

Hugviti við útfærslu húsanna miðað við þarfi hverrar og einnar fjölskyldu og búpenings. Engin ein leið var við að útfæra hús á hverjum stað fyrir sig, svona eins og Barbapapa-hús. Menntunargildi þeirra felst einmitt í þessari sérstöðu að hús eigi að vera persónuleg og að hugsun fylgi hönnun þeirra miðað við staðsetningu og notendur.


Hafa torfhúsin eitthvað gildi fyrir þjóðerni og sjálfsmynd Íslendinga að þínu mati? Ef svo er, hvers vegna? Ef svarið er neikvætt, hvers vegna ekki?

Já. Ég vísa aftur í hugvit og þrautsegju. Það sem einkennir Íslendinga er einmitt það.


Geta torfhús haft gildi á vettvangi stjórnmálanna á einn eða annan hátt? Hvernig lýsir það sér, ef svo er?

Get ekki svarað.


Í hverju felst ferðamálatengt gildi torfhúsa? Nefnið dæmi.

Þekking á sögu þess, sögu fjölskyldunnar sem þar bjó, stærð búpenings, landssvæði, veðurfar, fjárhagur íbúa, munir sem fylgja húsinu er gefa mynd af daglegu lífi, sögur tengdar umhverfinu (draugasögur eða sögur af vondum verðrum, jarðskjálftum eða snjóflóðum), Harðfylgni íbúanna.



Kafli 3 af 6 - Varðveisla og nýting

Hvað finnst þér um hvernig torfhús eru nýtt í þágu ferðamanna í dag?

Ég er mjög ánægð með það. Fer oft á Árbæjarsafn en einnig í Laufás og á Grenjaðarstað.


Gætu torfhús nýst með öðrum hætti eða betur en þau gera í dag? Hvað er hægt að gera til að bæta úr þessu og hvað ekki? Hvað stendur helst í vegi fyrir breytingum?

Kannski hafa viðburði þeim tengda, t.d. svona eins og re-enactment erlendis og vísa í Williamsburg í USA og Fort Langley í British Columbia. Árbæjarsafn gerir þetta og er með viðburði reglulega en þetta mætti vera einnig úti á landi. Reikna með að helsta hindrunin sé peningar.


Hvort ætti að varðveita fleiri eða færri torfhús en gert er? Ef fleiri, hvers vegna og þá hvernig hús (bæjarhús t.d.)? Ef nei, hvers vegna ekki?

Já, fleiri og þá helst þessi litlu sem gefa betri mynd af almúganum. Öll stóru torfhúsin eru meira yfirstéttarhús (prestsetur) en varðveita mætti meira af bóndabæjum.


Ef áhugi væri fyrir að fjölga vernduðum torfhúsum og nýta þau, hver ætti að bera kostnað af viðgerð og verndun þeirra að þínu mati (sveitarfélög, ríkið t.d.)?

Ríki og sveitarfélög saman, þó ríkið meira. Sveitarfélög ættu að sjá um rekstur húsanna og viðburði tengda þeim gegn framlagi frá ríkinu. Notast mætti við stuðning frá einkafyrirtækjum, t.d. í byggingariðnaði og tækniskólanum þar sem framlag þeirra væri efni og vinna.



Kafli 4 af 6 - Aldursmunur og eftirgerðir

Er mikill munur á torfhúsum eftir því hvenær þau voru byggð, svo sem á 19. öld, á fyrri hluta 20. aldar eða um miðbik aldarinnar? Hvernig lýsir sá munur sér helst, ef svo er?

Þekki það ekki.


Finnst þér eftirgerðir torfhúsa vera frábrugðnar gömlu torfhúsunum? Hver er munurinn að þínu mati?

Þekki ekki.


Þekkir þú einhverja sem kunna handtök við torf- og grjóthleðslu? Ef svarið er jákvætt, hve margir voru þeir á að giska fyrir 25 árum? En í dag? Hver heldur þú að staðan gæti verið eftir 25 ár?

Þekki einungis til eins, Hannesar Lárussonar. Minnir að hann hafi lært þetta af einhverjum sem nú er látinn.



Kafli 5 af 6 - Síðasta skeið torfhúsanna

Nokkuð er til af byggingum sem kalla má síðasta stig torfhúsa, þar sem blandað er saman hefðbundunum og nýrri byggingarefnum (torfi, bárujárni og steinsteypu t.d.). Hvaða gildi finnst þér að þessi hús hafi? Ætti að varðveita þau og ef svo er, hvers vegna?

Mér finnst eins og ég sé búin að svara þessu áður og vísa í það svar. Ég geri ekki greinarmun á stigum torfhúsanna en finnst mikilvægt að breiddin sé varðveitt.



Kafli 6 af 6 - Upplýsingar um torfhús

Vinsamlega nefndu öll þau torfhús sem þér er kunnugt um og hvar þau eru staðsett á landinu (bæjarheiti, sveitarfélag). Hvaða nöfn bera þau (sérheiti)? Hvers konar hleðslur eru í þeim og viðbótarefni, ef eru? Ath. Hér er ekki verið að fiska eftir torfhúsum í húsasafni Þjóðminjasafns Íslands, eins og t.d. Keldum, Laufási og Burstarfelli.

Hef ekki upplýsingar.


Þetta aðfang er í Þjóðminjasafni Íslands. Safnið varðveitir um 7 milljónir mynda, um 130 þúsund muni og rúmlega 26 þúsund færslur um þjóðhætti. Í húsasafni eru um 60 hús.

 

Áætlað er að um 80-90 % þessara aðfanga sé komin í stafrænan búning, mismunandi eftir tegundum. Einnig er skráningin mismunandi ítarleg og myndir bara við hluta gagnanna.


Birting gagna í Sarpi er á ábyrgð viðkomandi safns.

Verðskrá myndapantana